Nad Festung Breslau Bóg już tylko płacze

Festung Breslau pożyczałam z biblioteki ze cztery razy. I za każdym razem albo było coś pilniejszego do przeczytania, albo egzamin do zdania, albo brak weny na tego typu literaturę, albo po prostu żal, że to już ostatni tom przygód Eberharda Mocka w moim ukochanym Breslau.

Powieści Krajewskiego zawsze były dołujące, pokazywały Wrocław nie jako piękne, czyste, wzniosłe miasto arystokratów, ale jako brudne, niebezpieczne, mroczne i przegniłe schronienie wszelkiej maści wykolejeńców – prostytutek, alfonsów, narkomanów, alkoholików, morderców i gwałcicieli. Sam, mający stać na straży tego miasta, Eberhard Mock był typowym mieszkańcem tego złego Breslau – pijakiem, draniem, częstym gościem burdeli. A jednak we Wrocławiu dwudziestolecia międzywojennego był pewien urok, atmosfera miasta z… nie z historią, z przeszłością, niczym piękna rozwódka, już nie młoda, już bez tej niewinności wypisanej na twarzy, ale jeszcze potrafiąca zaskoczyć.

Festung Breslau – Twierdza Wrocław -  to już nie to samo miasto. Jest rok 1945, trwa oblężenie Rosjan, i powoli już wszyscy zdają sobie sprawę, że miasto upada. Wiele budynków to już tylko kupa gruzu, dlatego z pięknych ulic schodzimy do podziemi i odtąd poruszamy się tunelami. Wielu z tych bohaterów, których znamy z poprzednich części, już nie żyje albo ze względu na pochodzenie znajduje się w obozach lub na Syberii. Mock po odniesionych ranach zmuszony jest ukrywać poparzoną twarz pod maską. Nie ma już tego miasta, nie ma już tych ludzi, nie ma już tych układów, które czyniły z niego „pana na włościach”. Wokół zaś wojna, naloty, zniszczenie, poniekąd idealne warunki do pożegnania się z panem radcą. Ale jest też morderstwo, zagadka, którą Mock będzie musiał, nie bacząc na konsekwencje, rozwiązać, nim ostatecznie opuści Breslau.

Ten tom jest zdecydowane bardziej przerażający niż poprzednie. Krajewski nigdy nie obawiał się naturalistycznych opisów, jednak w tej książce stworzył obrazy zbrodni tak koszmarne, że chwilami czytelnik miał ochotę zamknąć oczy i nie czytać, ale kiedy to robił, przed oczyma miał bardzo dokładny obraz przeczytanego właśnie fragmentu. Jednocześnie autor stworzył niesamowicie sugestywną panoramę oblężonego miasta, które mimo regularnych bombardowań wciąż próbuje egzystować jakby wojny nie było. Ciekawe jest z resztą obserwowanie upadku Breslau z perspektywy Niemców, i to bez dydaktycznego smrodku, bez podziału na „dobrych” i „złych”, ale i bez ukazywania ludzkiego oblicza kogokolwiek. W tym temacie jesteśmy tylko obiektywnym obserwatorem, niczym więcej.

Smutno, że to już koniec. Że już nie będzie przedwojennego Breslau. Wprawdzie dwa tomy cyklu lwowskiego Marka Krajewskiego zahaczać będą o stolicę Dolnego Śląska, ale to już nie będzie to samo. Chapeau bas, panie Krajewski, za genialną serię kryminałów!

Moja ocena: 4,5/6

Marek Krajewski Festung Breslau

Wyd. WAB

Warszawa 2006

Książka przeczytana w ramach Wyzwania Miejskiego, Wyzwania Trójka e-pik (maj – kryminał polskiego autora), Wyzwania od A do Z, Wyzwania Czytamy Kryminały i Wyzwania Czytamy Polskie Kryminały.

Znów mordują na Wybrzeżu

Nadkomisarz Antypater mnie zaintrygował. Do tego stopnia, że zaraz po przeczytaniu „Alei samobójców” zabrałam się za drugi tom cyklu „Róże cmentarne”. Nie miałam żadnych złych przeczuć, bo przecież tom pierwszy czytało się przyjemnie, ale dosyć leniwie, można się było oderwać gdzie bądź, potem z przyjemnością powrócić. Panowie Krajewski i Czubaj nieśpiesznie rozwijali wątki kryminalne, jednocześnie zapoznając czytelnika z głównym bohaterem, z jego życiem i zwyczajami. Toteż tom drugi w myśl tej konwencji miał być idealną odskocznią od podręcznika… Ale nie ma tak łatwo. „Róże cmentarne” porywają już od samego początku i nie pozwalają się tak łatwo odłożyć na półkę, jak ich poprzednik. Już na pierwszych stronach powieści mamy  zgon, a potem też trup ściele się gęsto i to na wszelkie sposoby.

Jak to na wszelkie? Ano tak, że tym razem autorzy zagadkę kryminalną skonstruowali na tzw. „bogato”. Już nie jedno z miast w chodzi w grę, Gdańsk właściwie schodzi na boczny plan. Po całej Polsce bowiem hasa seryjny morderca, ślady swe pozostawiając i w Katowicach, i w Krakowie, i w Warszawie… Sam seryjniak też nie jest byle jaki, bowiem za punkt honoru uznał naśladowanie słynnych zbrodni polskich seryjnych morderców… A że każdy z nich pozostawiał unikalny „podpis”, to i morderstwa naśladowcy są raz takie, raz inne.  Na miejscu każdego z nich pozostawia wskazówkę co do następnego  – jedna z nich wskazuje na Wybrzeże. Cała tamtejsza policja zostaje postawiona w stan najwyższej gotowości, a wspominany na początku Pater, zamiast na grecką wyspę z piękną kobietą będzie musiał z dwoma grubymi gliniarzami jechać do Władysławowa…

Fabuła w „Różach” jest przede wszystkim niesamowicie dynamiczna. Nie ma tutaj miejsca na długie rozmyślania o życiu, i śmierci, i jajecznicy…  Nadkomisarz wraz ze współpracownikami i kolegami z różnych polskich miast wpada co i rusz na kolejne tropy, które wiją się jak Wisła przez cały kraj. Już już się wydaje, że droga do mordercy prosta i krótka, a jednak zaraz autorzy fundują Patrowi i nam, czytelnikom, jazdę bez trzymanki w dół. Policjanci zamiast zbliżać się do rozwiązania, odkrywają nowe przestępstwa. Zaletą powieści jest też celna charakterystyka Polaków na urlopie. We Władku byłam kilkakrotnie, więc z łatwością wczułam się w atmosferę naszego kurortu, gdzie najpierw człowiek smaży się w korku we własnym samochodzie, następnie bezskutecznie usiłuje znaleźć kwaterę, nawet jeśli mu się to uda, jest to przeważnie późny Gomółka z gniazdem szerszeni nad balkonem. Autorzy nie omieszkali opisać typowo polskiego poczucia „jestem na wakacjach więc będę głośno”, jak i syndromu „tata na wakacjach zdobywa przysiółek na plaży”. I chyba nawet są skarpety do sandałów. Słowem, kto kiedykolwiek trafił na polskie wybrzeże w sezonie, ten odkryje w tej powieści znajome widoki.

Jak na kryminał przystało, jest mrocznie, czasami brutalnie, ale jednocześnie przez łzy śmiesznie gdy obserwujemy rodaków we Władku. I właściwie nie wiadomo, kiedy książka się kończy. A ostatnie dwie strony po prostu wbijają w fotel i pozostawiają czytelnika z tej pozycji na długie minuty.

Moja ocena: 5,5/6

Marek Krajewski, Mariusz Czubaj  „Róże cmentarne”

Wyd. WAB

Warszawa 2009

Moja wizyta w Gdańsku, stosik i pożyczka

„Aleja samobójców” to kolejny polski kryminał, który przeczytałam w swojej literackiej podróży przez Polskę. Bo nie wiem, czy już pisałam, że w tym roku postanowiłam, z braku czasu i towarzystwa, na odwiedzenie kilku polskich miast nie tyle „w realu” co na kartach powieści. Byłam już w Warszawie i Wrocławiu, teraz, dzięki panom Krajewskiemu i Czubajowi – w Gdańsku. Na mojej kryminalno-literackiej mapie czekają już od dawna Sandomierz (przez Warszawę Centralną) w książkach pana Miłoszewskiego, następnie Kraków (”Sekret Kroke” i pożyczone od Oisaj „Morderstwo tuż za rogiem”), ostatnio Agnieszka zachęcała do podróży do Sanoka („Złoty wilk” Rychtera), a ja sama już jakiś czas temu wygrzebałam pierwszy tom cyklu o Lublinie  Marcina Wrońskiego („Morderstwo pod cenzurą”). Takie więc są moje czytelnicze plany  na ten rok. Na razie jednak wracam do meritum – Gdańsk.

Muszę przyznać, że trudno mi było sklasyfikować i ocenić „Aleję samobójców”, przede wszystkim dlatego, że trudno nazwać ją tradycyjnym kryminałem. Powieść zaczyna się wprawdzie klasycznie – od trupa, i to trupa zabitego w sposób, powiedzmy, nietypowy. Mamy też zaginionego, o którym nie wiadomo – też trup, czy może morderca? Obaj panowie z resztą pomieszkiwali w tym samym domu starców pod Gdańskiem, gdzie już wcześniej miały miejsce niewyjaśnione zgony i sytuacje, kładące cień na „dom zachodzącego słońca”. Tu jednak podobieństwa z każdym innym kryminałem się kończą, ponieważ główny bohater, nadkomisarz Pater, już na wstępie zostaje odsunięty od sprawy przez ABW, nazywane złośliwie przez innych glinarzy Abwehrą, i wysłany na urlop. Co sprawia, że do zwykłego zabójstwa przybywa „tajna policja” i dlaczego usiłują wszystko zatuszować? Pater postanawia znaleźć odpowiedzi na te pytania.

Prawda jest taka, że „Aleja samobójców” jest głównie o Patrze (nie Paterze, broń Boże, o taką odmianę się obraża!). Mamy tutaj zatem policjanta w średnim wieku, przez kolegów nazywanego Antypater od swoich zdolności społecznych, z wykształcenia polonista, z zamiłowania pokerzysta, dla przełożonych wrzód na d…. Podczas czytania miałam niekiedy wrażenie, że intryga kryminalna odchodzi gdzieś na bok, by zrobić miejsce na portretowanie skomplikowanej osobowości nadkomisarza, jego stosunków z otoczeniem (byłą żoną, kolegami i podwładnymi) oraz dosyć kontrowersyjnych i bardzo nieregulaminowych działań polskiej policji. Bywa tu bardzo brutalnie, policjanci, którzy winni stać po jednej stronie walczą ze sobą, ale z drugiej strony niektórzy zdolni są do niesamowitej solidarności, która może się narodzić tylko przy wspólnie nierozwiązanej sprawie sprzed lat. Mamy działania poza prawem, mamy tuszowanie zbrodni, ale i zemstę, i zapłatę za wyrządzone zło. A intryga, czy raczej intrygi kryminalne toczą się gdzieś, swoim nurtem, by nagle wypłynąć, połączyć wszystkie sznurki w jeden węzeł, a następnie dać się rozwiązać komisarzowi Patrowi (nie Paterowi!). A nad wszystkim unosi się smród śmieci, gdyż w Gdańsku, mimo okropnych upałów, trwa strajk śmieciarzy…

Mimo tych nietypowych zagrań, brutalności i smrodu śmieci bardzo mi się ta powieść spodobała. Chociaż stworzona przez dwóch autorów, napisana jest jednolitym językiem, tak że niemożliwym jest wskazanie, kto co pisał, a książkę czyta się płynnie, bez nieregulowanych przeskoków. Główny bohater jest typowy-nietypowy – z jednej strony: średni wiek, rozwodnik, raczej pesymista. Z drugiej wykształcenie i co za tym idzie, olbrzymia wrażliwość na czystość i poprawność językową oraz skłonność do hazardu. Tworzy to niezwykle barwną postać, której nie sposób zaszufladkować. Autorzy na kartach powieści ponad to demaskują to, co w naszej społeczności złe, brzydkie, śmierdzące. I ten wszędobylski fetor śmieci, podkreślający szary obraz niektórych miejsc w Polsce. Niekompetentnych lekarzy, brudnych gliniarzy, domów starców z piękną fasadą i wysypiskiem na tyłach…

Polecam szczególnie tym, którzy lubią seriale takie jak Pitbull czy Fala zbrodni, bo klimacik tu mamy podobny jak we wspomnianych obrazach. Oraz oczywiście wielbicielom prozy panów Krajewskiego i Czubaja. Ja na pewno sięgnę po drugi tom z tego cyklu, „Róże cmentarne”.

Marek Krajewski, Mariusz Czubaj „Aleja samobójców”

Wyd. WAB, Seria Polityki - Lato z Kryminałem

Warszawa 2009

Książka przeczytana w ramach wyzwania Z Półki.

A tutaj pochwalę się jeszcze pożyczka od Oisaj: "Morderstwo tuż za rogiem" Zofii Małopolskiej. Dziękuję raz jeszcze!

A tutaj mój mały stosik kryminałów polskich, którzy planuje poszerzać o kolejne zdobycze:

A wy znacie jakieś dobre, polskie kryminały? Dajcie znać, gdzie jeszcze można pojechać :)